Farkındalık Eğitiminin İlk Altı Haftasının Özeti

Farkındalık eğitiminin ilk üç haftasında bedenimiz, nefesimiz ve hareketlerimiz gibi bedensel öğelere öncelik vermiştik. Bu süreçte bedenimizi ve bedenimizin verdiği tepkileri daha yakından tanıma fırsatı bulmuş, böylece anlık deneyimimize alan açan bir tutum geliştirmeyi öğrenmiştik.

Belki de bu dönemin en önemli kazanımlarından biri, dikkatimizi fark etmeye başlamamızdı. Dikkatimizin dağıldığını fark ettiğimiz anlarda, kendimizi eleştirmeden ya da yargılamadan yeniden meditasyonun objesine dönmeyi denemiştik. Bu beceriye “meta-farkındalık” adını vermiştik. İlk üç haftanın sonunda, odaklanmanın ve anlık deneyimde kalmanın neden önemli olduğunu tartışmış; dikkatimizi neye ve nasıl verdiğimizin yalnızca öğrenme ve akademik başarıyı değil, aynı zamanda yaşam doyumu ve mutluluk duygularını da doğrudan etkilediğini konuşmuştuk.

Dördüncü haftadan itibaren ise odağımızı düşüncelere çevirmiştik. Öncelikle düşüncelerin her zaman kontrolümüz altında olmadığını; çoğu zaman kendiliğinden ortaya çıkıp yine kendiliğinden kaybolduklarını fark etmiştik. Bu aşamada, bazılarımız için düşüncelerle birlikte durmanın ne kadar zorlayıcı olabildiği de görünür hale gelmişti.

Aynı hafta, zihnin bizi nasıl yanıltabildiğini ele almış; geçmiş yaşantılarımızın düşüncelerimizi, inançlarımızı ve önyargılarımızı nasıl şekillendirdiğinden bahsetmiştik. Bu inanç ve önyargıların, karşılaştığımız olaylara verdiğimiz tepkileri nasıl etkileyebileceğini tartışmıştık. Son olarak, düşüncelerin her zaman hayatın nesnel gerçekliğini yansıtmadığını fark etmenin önemini vurgulamış ve düşünceleri “zihinsel süreçler” olarak görebilme becerisine “somutlaştırmama” adını vermiştik.

Beşinci haftada ise yüzümüzü zorluklara çevirmiş; kabullenme ve oluruna bırakma tutumlarının hayatımızdaki önemini ele almıştık. Bu tutumlar sayesinde, zorluklar karşısında bile odağımızı koruyabileceğimizi, anlık deneyimimizden kopmadan var olabileceğimizi ve duygusal dayanıklılığımızı artırabileceğimizi konuşmuştuk. Ayrıca, bu tutumların meditasyon pratikleri sırasında nasıl uygulanabileceğini birlikte tartışmıştık.

Bu hafta ise, zihnimizin bize oynadığı bir başka oyuna (ya da zihinsel tuzağa) odaklanarak, farkındalık eğitiminin düşüncelerle ilgili bölümüne son bir nokta koyacağız.

Aşırı Genel Bellek ve Tekrar Eden Düşünce Kalıpları

Müzisyenler olarak hepimiz zaman zaman hatalar yapar, zor dönemlerden geçer ya da istediğimiz performansı sergileyemeyiz. Çoğu zaman bu tür deneyimler kısa sürede geride kalabilir. Ancak zihin bazen farklı bir yol izler: Tek bir olumsuz deneyimi alır, büyütür ve genelleyerek kalıcı bir yargıya dönüştürür.

Örneğin, bir öğrenci prova sırasında yanlış bir nota çaldığında zihni hemen şu tür düşünceler üretebilir: “Ben bu tür pasajlarda hep hata yapıyorum” ya da “Bu asla düzelmeyecek.” Küçük ve belirli bir olayın genellenerek kişinin kendisi hakkında katı inançlara dönüşmesine “aşırı genel bellek” adı verilir.

Bu zihinsel tuzak yalnızca olayları değil, onlara eşlik eden duyguları da dondurur. Öğrenci artık sadece hatayı değil, o hatayla birlikte ortaya çıkan utanç ve kaygı duygularını da sürekli hatırlar. Bu durum, sanki her zaman böyleymiş gibi bir his yaratarak umutsuzluğu besler. Geçmişte yaşanan birkaç hatadan yola çıkarak, kişinin kendisini “başarısız” biri olarak tanımlamasına ve bunun asla değişmeyeceğine inanmasına yol açabilir.

Zihin bu noktada aynı düşünceleri tekrar tekrar üreterek bir kısır döngü yaratır. Bu döngü, geçmişe takılı kalmayı; suçluluk ve pişmanlık duygularını canlı tutmayı beraberinde getirir. Aynı zamanda “ya yine hata yaparsam” gibi geleceğe yönelik düşüncelerle kaygıyı artırır. Sonuçta öğrenci ne şimdiki anda çaldığı müzikten keyif alabilir ne de öğrenme sürecini özgürce yaşayabilir.

Süregelen Düşünce Kalıplarını Farkındalık İle Karşılamak

Şimdi farkındalık eğitiminde şu ana kadar öğrendiğimiz ve çalıştığımız egzersizlerle ve edinmekten bahsettiğimiz tutumları kullanarak tekrar eden düşünce zincirleri ve aşırı genel bellek ile nasıl mücadele edilebileceğinden bahsedelim. Öncelikle, bu olgularla mücadele ederken önemli olan, düşünceleri değiştirmek değil; onlarla kurulan ilişkiyi dönüştürmektir. Böylece kişi, zihinsel alışkanlıkların otomatik akışına kapılmadan, deneyimini daha geniş bir perspektiften gözlemleyebilme becerisi geliştirebilir.

Üç dakikalık nefes alanı uygulaması, zihnin geçmişte yaşanan hatalara ya da geleceğe dair kaygılara kapıldığı anlarda bilinçli bir duraklama yaratır. Öğrenci, nefesin bedendeki doğal akışına yönelirken, zihnin kendi kendine ürettiği düşünceleri fark eder. Bu sırada amaç, düşünceleri susturmak ya da değiştirmek değil; onların var olmasına izin verirken dikkati nazikçe nefese geri getirmektir. Bu tutum, kabul etme ve izin vermenin somut bir pratiği haline gelir.

Sesler ve düşünceler uygulamasında ise öğrenci hem çevreden gelen sesleri hem de zihninde beliren düşünceleri fark eder. Düşüncelerle mücadele etmek yerine, onların ortaya çıkmasına ve kaybolmasına alan açar. Bu deneyim, geçmişten ya da gelecekten gelen yargıların “benim gerçeğim” gibi hissedilmesini yumuşatır; düşünceler, yalnızca fark edilen zihinsel olaylar olarak deneyimlenmeye başlar. Bu bırakma tutumunun bir örneğidir

Enstrüman meditasyonu pratiği ise farkındalık yaklaşımını müzik yapma anının içine taşır. Parmakların tellerle ya da tuşlarla temasını, nefesin enstrümanla kurduğu ilişkiyi ve bedendeki ince hareketleri fark etmek, müzisyeni değerlendirme ve beklentilerden uzaklaştırır. Hata yapma düşünceleri ortaya çıksa bile, onlara direnmeden ya da kapılmadan çalmaya devam edebilmek, oluruna bırakma tutumunun bedensel ve işitsel bir ifadesi haline gelir. Böylece müzisyen, performans kaygısının ötesinde, müziğin kendisiyle doğrudan ve canlı bir temas kurar.